Emerytura po śmierci emeryta - wypłata, zwrot, wniosek ENS

Emerytura po śmierci emeryta przysługuje jeszcze za cały miesiąc, w którym nastąpiła śmierć, a ZUS wstrzymuje wypłatę dopiero od kolejnego miesiąca. Jeżeli pieniądze za miesiąc śmierci zostały wypłacone, Rodzina nie musi ich oddawać. Jeżeli nie zostały wypłacone, bo termin płatności przypadał już po śmierci, najbliżsi mogą o nie wystąpić jako o tak zwane świadczenie niezrealizowane – na wniosek złożony w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Zwrotowi podlega natomiast wszystko, co ZUS przelał lub przekazał za miesiące następujące po miesiącu śmierci: bank ma ustawowy obowiązek oddać takie kwoty z konta Zmarłego, a jeżeli ktoś je wcześniej wypłacił, ZUS może żądać zwrotu od tej osoby. Poniżej znajdziecie Państwo wyjaśnienie, skąd ZUS dowiaduje się o zgonie, dwa rozpisane przykłady z różnymi terminami płatności, kolejność osób uprawnionych do świadczenia niezrealizowanego, zasady dotyczące 13. i 14. emerytury, dodatku pielęgnacyjnego i świadczeń z KRUS, a także odpowiedzi na pytania, które Rodziny zadają nam najczęściej.

Czego się dowiesz w tym artykule?

W tym artykule przeczytasz:

Miesiąc śmierci jest płatny w całości. Zgodnie z art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wypłatę wstrzymuje się od miesiąca następującego po miesiącu śmierci. ZUS nie dzieli emerytury za ten miesiąc na dni.
Niewypłaconą emeryturę za miesiąc śmierci można odzyskać. Jeżeli termin płatności przypadał po dniu śmierci i pieniądze nie dotarły, małżonek, dzieci lub inni uprawnieni członkowie rodziny mogą złożyć wniosek ENS o wypłatę świadczenia niezrealizowanego.
Na wniosek jest 12 miesięcy. Po upływie roku od dnia śmierci roszczenie wygasa (art. 136 ust. 3), chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
Świadczenia za kolejne miesiące trzeba zwrócić. Bank zwraca do ZUS kwoty przelane na konto za miesiące po miesiącu śmierci (art. 138a). Osoba, która takie pieniądze pobrała, odpowiada za ich zwrot.
13. i 14. emerytura rządzą się osobnymi zasadami. Liczy się prawo do świadczenia na konkretny dzień (31 marca albo ostatni dzień miesiąca przed wypłatą czternastki), a ustawy o tych świadczeniach wyłączają stosowanie art. 136.
Renta rodzinna, renta wdowia i zasiłek pogrzebowy to osobne wnioski. Żadne z nich nie przysługuje automatycznie, a przy rencie rodzinnej i zasiłku pogrzebowym liczą się terminy.

Skąd ZUS wie o śmierci emeryta

Pierwszym krokiem po śmierci jest zarejestrowanie zgonu w urzędzie stanu cywilnego na podstawie karty zgonu. Kierownik USC sporządza akt zgonu w rejestrze stanu cywilnego, a dane o zgonie trafiają do rejestru PESEL. Więcej o tym etapie piszemy w poradniku o tym, jak wygląda wyrobienie aktu zgonu, oraz we wpisie akt zgonu – czym jest i jak go uzyskać.

ZUS, jako organ realizujący zadania publiczne, ma dostęp do danych z rejestru PESEL na podstawie art. 46 ustawy o ewidencji ludności. W praktyce oznacza to, że informacja o zgonie dociera do ZUS drogą elektroniczną, bez udziału Rodziny. Nie zawsze jednak dociera na tyle szybko, żeby ZUS zdążył zatrzymać najbliższy przelew albo przekaz pocztowy. Zgon zarejestrowany w piątek, gdy termin płatności przypada w poniedziałek, to sytuacja całkiem realna.

Dlatego, choć dane z USC i tak trafią do systemu, warto samodzielnie poinformować ZUS o śmierci – telefonicznie, w placówce albo przy okazji składania wniosku o zasiłek pogrzebowy. Im szybciej ZUS się dowie, tym mniejsze ryzyko, że na konto Zmarłego wpłynie emerytura za kolejny miesiąc, którą potem trzeba będzie oddawać.

Emerytura za miesiąc śmierci – co mówi ustawa

Trzy przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczają całą konstrukcję:

art. 101 pkt 2 – prawo do świadczeń ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej,
art. 130 ust. 1 – świadczenia wypłaca się za miesiące kalendarzowe, w dniu ustalonym w decyzji jako termin płatności,
art. 136a ust. 2 – w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł.

Z połączenia tych przepisów wynika zasada, którą warto zapamiętać: emerytura za miesiąc śmierci należy się w pełnej wysokości, niezależnie od tego, czy śmierć nastąpiła pierwszego, czy ostatniego dnia miesiąca. Art. 136a ust. 1 przewiduje wprawdzie liczenie świadczenia za niepełny miesiąc według dni kalendarzowych, ale ust. 2 tego samego artykułu przesuwa wstrzymanie wypłaty na kolejny miesiąc, więc przy śmierci emeryta ZUS nie dzieli świadczenia na dni.

Termin płatności to dzień miesiąca wskazany w decyzji emerytalnej. ZUS wypłaca emerytury w sześciu terminach: 1, 6, 10, 15, 20 i 25 dnia miesiąca. Od tego, czy termin płatności przypadał przed śmiercią, czy po niej, zależy to, w jaki sposób pieniądze za ostatni miesiąc trafią do Rodziny.

Dwa przykłady – jak to wygląda w praktyce

Najłatwiej zrozumieć te zasady na konkretnych datach. W obu przykładach emerytura wynosi 3000 zł brutto, a Zmarły otrzymywał ją przelewem na rachunek bankowy.

Przykład 1: śmierć 3 marca, termin płatności 10. dnia miesiąca

Pan Jan zmarł 3 marca. Emeryturę za marzec ZUS miał przelać 10 marca, czyli już po jego śmierci. Emerytura za marzec mu przysługiwała, bo marzec jest miesiącem śmierci. Dalej możliwe są dwa scenariusze:

ZUS zdążył wstrzymać przelew – pieniądze za marzec nie wpływają na konto. Stają się świadczeniem niezrealizowanym. Żona, z którą Pan Jan mieszkał, może złożyć wniosek ENS, a ZUS wypłaci jej emeryturę za marzec po wydaniu decyzji.
ZUS nie zdążył – emerytura za marzec wpływa na konto 10 marca. Tej kwoty nie trzeba zwracać, bo dotyczy miesiąca śmierci. Art. 138a każe bankowi oddać tylko kwoty za miesiące następujące po miesiącu śmierci.

Gdyby jednak ZUS przelał także emeryturę za kwiecień (10 kwietnia), ta kwota jest już nienależna i bank musi ją zwrócić do ZUS.

Przykład 2: śmierć 20 maja, termin płatności 5. dnia miesiąca

Pani Maria zmarła 20 maja. Emeryturę za maj otrzymała jeszcze za życia, 5 maja. Te pieniądze należały do niej i Rodzina nie ma czego zwracać ani o co wnioskować – za maj nic więcej nie przysługuje. Kolejna emerytura, za czerwiec, z terminem płatności 5 czerwca, już się nie należy. Jeżeli ZUS nie zdążył jej zatrzymać i wpłynęła na konto, bank zwraca ją do ZUS. Jeżeli ktoś zdążył ją podjąć z konta, ZUS będzie żądał zwrotu od tej osoby.

Sytuacja	Przykład 1: śmierć 3.03, płatność 10.	Przykład 2: śmierć 20.05, płatność 5.
Emerytura za miesiąc śmierci	przysługuje; termin płatności po śmierci	przysługuje; wypłacona za życia
Gdy ZUS wstrzymał wypłatę za miesiąc śmierci	wniosek ENS w ciągu 12 miesięcy	nie dotyczy
Gdy pieniądze za miesiąc śmierci wpłynęły na konto	nie trzeba zwracać	nie trzeba zwracać
Emerytura za następny miesiąc	nienależna – zwrot (kwiecień)	nienależna – zwrot (czerwiec)
Podstawa	art. 101 pkt 2, art. 136, art. 136a ust. 2, art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Świadczenie niezrealizowane – kto może je dostać

Świadczenie niezrealizowane to pieniądze, do których Osoba Zmarła miała prawo, ale ich nie otrzymała. Najczęściej chodzi o emeryturę za miesiąc śmierci, gdy termin płatności przypadał po zgonie. ZUS wskazuje też inne sytuacje: emeryt złożył wniosek o emeryturę albo o ponowne przeliczenie świadczenia i zmarł, zanim ZUS wydał decyzję. Wtedy kwoty należne do dnia śmierci także można wypłacić Rodzinie.

Kolejność uprawnionych

Art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej ustala ścisłą kolejność. Świadczenia należne Zmarłemu do dnia śmierci wypłaca się:

w pierwszej kolejności – małżonkowi i dzieciom, z którymi Zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe,
w drugiej kolejności – gdy takich osób nie ma: małżonkowi i dzieciom, z którymi Zmarły nie mieszkał,
w trzeciej kolejności – gdy nie ma ani małżonka, ani dzieci: innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej albo osobom, na których utrzymaniu pozostawał Zmarły.

ZUS podaje przykład wdowy, która mieszkała sama, a jej dorosłe dzieci mają własne rodziny. Mimo że dzieci z nią nie mieszkały, mogą otrzymać jej emeryturę za miesiąc śmierci. Gdy o wypłatę występuje kilka osób z tej samej grupy, na przykład dwoje dzieci, ZUS dzieli kwotę na równe części.

Ważna różnica: to nie jest dziedziczenie. Świadczenie niezrealizowane nie wchodzi do spadku na zwykłych zasadach i nie trzeba mieć aktu poświadczenia dziedziczenia ani postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, żeby je otrzymać. Prawo do niego wynika z ustawy emerytalnej, więc decyduje kolejność z art. 136, a nie testament czy udziały spadkowe. Sprawy spadkowe toczą się niezależnie – o tym, jak na przykład odrzucenie spadku ma się do innych obowiązków po śmierci, piszemy we wpisie czy można odmówić przyjęcia spadku, a jednocześnie zorganizować pogrzeb. W razie wątpliwości co do konkretnej sytuacji rodzinnej warto zapytać w placówce ZUS.

Wniosek ENS i dokumenty

Wniosek składa się na formularzu ENS. Według ZUS należy dołączyć:

odpis aktu zgonu – chyba że został już złożony wcześniej, na przykład z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy,
odpis aktu małżeństwa – jeżeli wnioskuje małżonek,
odpis aktu urodzenia – jeżeli wnioskuje dziecko,
oświadczenie lub inne dowody potwierdzające wspólne gospodarstwo domowe ze Zmarłym albo to, że wnioskodawca przyczyniał się do jego utrzymania.

Wniosek można złożyć w każdej placówce ZUS (także przez pełnomocnika), wysłać pocztą albo elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych. ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do jej wydania. Od wypłaconej kwoty ZUS potrąca zaliczkę na podatek, a po zakończeniu roku wysyła wnioskodawcy informację PIT-11 – świadczenie trzeba więc uwzględnić w rozliczeniu rocznym.

Termin 12 miesięcy

Art. 136 ust. 3 stanowi, że roszczenia o wypłatę świadczeń niezrealizowanych wygasają po 12 miesiącach od dnia śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały. Wyjątek: przed upływem tego okresu zgłoszono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania, na przykład w sprawie emerytury, o którą Zmarły wystąpił za życia. Po roku pieniądze przepadają, dlatego wniosek ENS najlepiej złożyć razem z innymi sprawami w ZUS, w pierwszych tygodniach po pogrzebie.

Zwrot emerytury wypłaconej po śmierci

Fraza “zwrot emerytury po śmierci” pojawia się w wyszukiwarkach często i nic dziwnego – to sytuacja stresująca, a przepisy nie są intuicyjne. Rozdzielmy ją na dwa przypadki.

Emerytura wypłacana na konto bankowe

Obowiązek zwrotu wynika z art. 138a ustawy emerytalnej. Podmiot prowadzący rachunek płatniczy (a także bank i SKOK prowadzący inny rachunek oraz wydawca instrumentu płatniczego) jest obowiązany zwrócić ZUS kwoty świadczeń przekazane na ten rachunek za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć. Podstawą nie jest więc Prawo bankowe, tylko sama ustawa o emeryturach i rentach z FUS.

W praktyce, gdy ZUS dowie się o zgonie, zwraca się do banku o oddanie nienależnej kwoty, a bank przekazuje ją z rachunku Zmarłego. Rodzina zwykle nie musi nic robić. Kłopot pojawia się wtedy, gdy na koncie nie ma już tych pieniędzy, bo ktoś je wypłacił kartą, przelał albo zlecenia stałe “zjadły” saldo. Wtedy art. 138a odsyła do art. 144 ust. 1: ZUS może dochodzić zwrotu od osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, a ostatecznie w drodze egzekucji. Za nienależnie pobrane uważa się między innymi świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od ZUS osobie innej niż wskazana w decyzji (art. 138 ust. 3).

Z tego płynie praktyczna rada: jeżeli mają Państwo dostęp do konta Osoby Zmarłej, na przykład jako pełnomocnik albo współposiadacz, nie warto wypłacać z niego emerytury, która wpłynęła po miesiącu śmierci. Ten wpis dotyczy tylko zwrotu emerytury. Inne sprawy związane z kontem bankowym Zmarłego, takie jak dostęp do środków czy wypłaty dla spadkobierców, opisujemy osobno.

Emerytura doręczana przez listonosza

Jeżeli Zmarły odbierał emeryturę w domu, zasady są analogiczne. Pieniądze odebrane przez emeryta jeszcze za życia należały do niego i nie podlegają zwrotowi. Gdy listonosz przychodzi już po śmierci, nie powinien wypłacać świadczenia domownikom, tylko zwrócić je do ZUS. Jeżeli była to emerytura za miesiąc śmierci, Rodzina może o nią wystąpić we wniosku ENS jako o świadczenie niezrealizowane. Jeżeli przekaz dotyczył kolejnego miesiąca, nikomu się nie należy.

Zdarza się, że domownik odbiera przekaz, nie wiedząc, że tego robić nie powinien. ZUS potraktuje taką kwotę jako nienależnie pobraną i zażąda jej zwrotu od osoby, która ją odebrała.

Czy ZUS może odstąpić od żądania zwrotu

Art. 138 ust. 6 pozwala ZUS odstąpić od żądania zwrotu w całości lub w części, rozłożyć potrącenia albo je zawiesić, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. To uznaniowe rozwiązanie, a nie prawo, na które można liczyć. Najprostszym sposobem uniknięcia problemu jest więc szybkie zgłoszenie zgonu i niewypłacanie pieniędzy, które wpłynęły za kolejne miesiące.

13. i 14. emerytura po śmierci emeryta

Dodatkowe roczne świadczenia mają własne ustawy i własne daty graniczne. Przy śmierci emeryta to one, a nie zwykła emerytura za miesiąc śmierci, decydują o tym, czy pieniądze się należą.

Trzynasta emerytura

Trzynastka przysługuje osobom, które w dniu 31 marca danego roku mają prawo do emerytury lub renty (art. 2 ust. 1 ustawy z 9 stycznia 2020 roku o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów). Wynosi tyle, ile najniższa emerytura – w 2026 roku 1978,49 zł brutto – i jest wypłacana z urzędu w terminie płatności przypadającym w kwietniu. Jeżeli emeryt zmarł przed 31 marca, prawo do trzynastki w ogóle nie powstało.

Czternasta emerytura

Czternastka przysługuje osobom, które mają prawo do świadczenia w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc jej wypłaty (art. 2 ustawy o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym). W 2026 roku ZUS wypłacał ją we wrześniu, więc liczył się stan na 31 sierpnia. Pełna kwota to 1978,49 zł brutto dla osób ze świadczeniem do 2900 zł brutto; powyżej tej granicy czternastka maleje na zasadzie “złotówka za złotówkę”.

Czy 13. i 14. emerytura przechodzi na Rodzinę

Obie ustawy w przepisach o sprawach nieuregulowanych odsyłają do ustawy emerytalnej, ale wprost wyłączają jej art. 136 (art. 12 pkt 4 ustawy o czternastce i art. 13 pkt 4 ustawy o trzynastce). Wynika z tego, że trzynastka lub czternastka, której Zmarły nie otrzymał za życia, nie jest wypłacana Rodzinie jako świadczenie niezrealizowane. Jeżeli natomiast trafiła do emeryta jeszcze przed śmiercią, była należna i nie podlega zwrotowi. To wniosek z brzmienia przepisów – w konkretnej, nietypowej sytuacji warto potwierdzić stanowisko w ZUS.

Dodatek pielęgnacyjny i inne dodatki

Dodatek pielęgnacyjny przysługuje emerytowi, który ukończył 75 lat albo został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji (art. 75 ustawy emerytalnej). Od 1 marca 2026 roku wynosi 366,68 zł miesięcznie. Nie jest to osobne konto, na którym zbierają się pieniądze – dodatek jest wypłacany co miesiąc razem z emeryturą, w tym samym terminie płatności.

Dlatego po śmierci nie istnieje “niewykorzystany” dodatek pielęgnacyjny do odebrania. Dodatek dzieli los emerytury: należy się za miesiąc śmierci, nie należy się za miesiące kolejne. Ustawa wymienia go wśród świadczeń (art. 3 pkt 4), więc jeżeli emerytura za miesiąc śmierci nie została wypłacona, dodatek wchodzi w skład świadczenia niezrealizowanego i Rodzina otrzymuje go razem z emeryturą na podstawie wniosku ENS.

Nie należy mylić dodatku pielęgnacyjnego z ZUS z zasiłkiem pielęgnacyjnym wypłacanym przez gminę. To inne świadczenie, z innej ustawy, i sprawy z nim związane załatwia się w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej, który je przyznał.

Emerytura z KRUS po śmierci rolnika

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie powtarza wszystkich reguł dotyczących wypłaty świadczeń. Jej art. 52 ust. 1 pkt 2 każe do przyznawania i wypłaty świadczeń stosować odpowiednio przepisy obowiązujące pracowników, czyli ustawę emerytalną, a art. 52 ust. 2 odsyła do przepisów emerytalnych także w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W praktyce emerytura rolnicza po śmierci rolnika podlega tym samym zasadom: należy się za miesiąc śmierci, świadczenia za kolejne miesiące podlegają zwrotowi, a niewypłacone świadczenie mogą otrzymać członkowie rodziny w kolejności z art. 136.

KRUS ma własny formularz: KRUS SR-45B, czyli wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia. Składa się go w placówce terenowej KRUS, która wypłacała świadczenie. Od wypłaconej kwoty KRUS, tak jak ZUS, wystawia informację PIT-11.

Renta rodzinna i renta wdowia – krótko

Emerytura Zmarłego kończy się z miesiącem śmierci, ale dla wdowy, wdowca lub dzieci może stać się podstawą renty rodzinnej. To odrębne świadczenie, o które trzeba złożyć wniosek. Termin ma znaczenie: jeżeli wniosek trafi do ZUS w miesiącu następującym bezpośrednio po miesiącu śmierci, rentę rodzinną wypłaca się od dnia śmierci (art. 129 ust. 2). Później – dopiero od miesiąca złożenia wniosku.

Wdowa lub wdowiec, który ma własną emeryturę, może dodatkowo skorzystać z tak zwanej renty wdowiej, czyli łącznej wypłaty obu świadczeń. Warunki, wyliczenia i formularz opisujemy szczegółowo we wpisie renta wdowia – kto może ją dostać, ile wynosi i jak złożyć wniosek.

Zasiłek pogrzebowy – krótko

Po śmierci emeryta przysługuje także zasiłek pogrzebowy. Od 1 stycznia 2026 roku wynosi on 7000 zł, a o kwocie decyduje dzień śmierci (art. 80 ust. 1 i 7 ustawy emerytalnej). Wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Zasiłek może też rozliczyć zakład pogrzebowy, jeżeli to on poniósł koszty. Kto może go otrzymać, jakie dokumenty są potrzebne i jak wygląda rozliczenie, wyjaśniamy we wpisie o tym, jak uzyskać zasiłek pogrzebowy. Orientacyjne koszty ceremonii, które zasiłek pomaga pokryć, zestawiamy w tekście ile kosztuje pogrzeb w Warszawie.

Lista spraw w ZUS po śmierci emeryta

Sprawy emerytalne są tylko częścią formalności po śmierci Bliskiej Osoby. Pełną listę, od karty zgonu po sprawy spadkowe, znajdziecie Państwo w poradniku co zrobić po śmierci Bliskiej Osoby. W samym ZUS kolejność może wyglądać tak:

Zaraz po rejestracji zgonu – poinformujcie Państwo ZUS o śmierci, zwłaszcza jeżeli najbliższy termin płatności przypada w ciągu kilku dni.
Sprawdźcie, co wpłynęło na konto. Emerytura za miesiąc śmierci może zostać; kwot za kolejne miesiące nie należy wypłacać.
Wniosek o zasiłek pogrzebowy – w ciągu 12 miesięcy, z odpisem aktu zgonu i rachunkami za pogrzeb, chyba że rozlicza go zakład pogrzebowy.
Wniosek o rentę rodzinną – najlepiej w miesiącu następującym po miesiącu śmierci, żeby renta była wypłacana od dnia śmierci.
Wniosek ENS – jeżeli emerytura za miesiąc śmierci nie została wypłacona albo Zmarły czekał na decyzję ZUS. Termin: 12 miesięcy od śmierci.
Wniosek o rentę wdowią – gdy wdowa lub wdowiec spełnia warunki do łącznej wypłaty świadczeń.

Wszystkie te wnioski można złożyć podczas jednej wizyty w ZUS. Odpis aktu zgonu wystarczy złożyć raz – przy kolejnych wnioskach wystarczy wskazać, że jest już w aktach. Jeżeli w Rodzinie nie ma zgody co do tego, kto ma się czym zająć, przydatny może być nasz wpis o najczęstszych konfliktach rodzinnych po śmierci Bliskiej Osoby.

W czym pomaga dom pogrzebowy

Wniosków o świadczenie niezrealizowane czy rentę rodzinną zakład pogrzebowy nie składa – to sprawy Rodziny i ZUS. Możemy natomiast przejąć to, co dzieje się w pierwszych dniach i od czego zależy reszta:

formalności w urzędzie stanu cywilnego – rejestrację zgonu na podstawie karty zgonu i odbiór odpisów aktu zgonu, potrzebnych potem w ZUS i w banku,
rozliczenie zasiłku pogrzebowego bezpośrednio z ZUS, dzięki czemu Rodzina nie musi wykładać całej kwoty z góry,
organizację pogrzebu – od przewiezienia Ciała po ceremonię i miejsce pochówku. Zakres pomocy opisujemy na stronie formalności.

Dom Pogrzebowy Kalla działa w Warszawie od 1990 roku. Jesteśmy dostępni całodobowo pod numerem 503 770 770, a dane wszystkich naszych biur znajdziecie Państwo na stronie kontakt.

Stan prawny na listopad 2026

Zasady opisane w tym wpisie wynikają z następujących aktów prawnych:

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm. (art. 3 – katalog świadczeń, art. 75 – dodatek pielęgnacyjny, art. 80 – zasiłek pogrzebowy, art. 101 – ustanie prawa do świadczeń, art. 129 ust. 2 – renta rodzinna od dnia śmierci, art. 130 – terminy i formy wypłaty, art. 136 – świadczenia niezrealizowane, art. 136a – wypłata za miesiąc śmierci, art. 138, 138a i 144 – zwrot nienależnie pobranych świadczeń);
ustawy z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2025 r. poz. 718 (zasiłek pogrzebowy 7000 zł od 1 stycznia 2026 r.);
ustawy z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów, tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 891 (trzynasta emerytura);
ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 183 (czternasta emerytura);
ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1770 (art. 52 – odesłanie do przepisów emerytalnych);
ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 384 (art. 46 – udostępnianie danych z rejestru PESEL);
komunikatu Prezesa ZUS z dnia 17 lutego 2026 r. – najniższa emerytura 1978,49 zł i dodatek pielęgnacyjny 366,68 zł od 1 marca 2026 r.

Z przepisów wynikają wprost: wypłata za cały miesiąc śmierci, kolejność osób uprawnionych do świadczenia niezrealizowanego, 12-miesięczny termin, obowiązek zwrotu przez bank kwot za miesiące po śmierci, daty graniczne dla 13. i 14. emerytury oraz wyłączenie art. 136 w ustawach o tych świadczeniach. Z praktyki i materiałów ZUS, a nie wprost z ustawy, pochodzą: przepływ informacji o zgonie z USC przez rejestr PESEL do ZUS i to, że nie zawsze następuje on przed najbliższym terminem płatności, lista dokumentów do wniosku ENS, 30-dniowy termin na decyzję, zasady zwrotu przekazów doręczanych przez listonosza oraz formularz KRUS SR-45B. Przykłady liczbowe są ilustracyjne. Kwoty najniższej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego obowiązują do waloryzacji w marcu 2027 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy emerytura przysługuje za cały miesiąc, w którym zmarł emeryt?

Tak. ZUS wstrzymuje wypłatę od miesiąca następującego po miesiącu śmierci, więc emerytura za miesiąc śmierci należy się w pełnej wysokości, bez dzielenia na dni, nawet jeżeli śmierć nastąpiła pierwszego dnia miesiąca.

Czy trzeba zwracać emeryturę, która wpłynęła na konto po śmierci?

Emerytury za miesiąc śmierci – nie. Emerytury za kolejne miesiące – tak. Bank ma obowiązek zwrócić ZUS kwoty przelane za miesiące po miesiącu śmierci, a jeżeli ktoś je wypłacił, ZUS może żądać zwrotu od tej osoby.

Kto może dostać emeryturę za miesiąc śmierci, jeżeli nie została wypłacona?

W pierwszej kolejności małżonek i dzieci, którzy mieszkali ze Zmarłym, potem małżonek i dzieci mieszkający osobno, a na końcu inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej lub osoby, na których utrzymaniu był Zmarły. Trzeba złożyć wniosek ENS w ZUS.

Ile czasu jest na wniosek o świadczenie niezrealizowane?

12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania, na przykład w sprawie emerytury, o którą Zmarły wystąpił za życia.

Czy trzeba zgłaszać śmierć emeryta do ZUS?

Dane o zgonie zarejestrowanym w urzędzie stanu cywilnego trafiają do rejestru PESEL, z którego korzysta ZUS. Nie zawsze docierają jednak przed najbliższym terminem płatności, dlatego warto poinformować ZUS samodzielnie i uniknąć przelewu, który potem trzeba zwracać.

Co z 13. i 14. emeryturą po śmierci emeryta?

Trzynastka należy się, jeżeli emeryt miał prawo do świadczenia 31 marca, a czternastka – jeżeli miał je w ostatnim dniu miesiąca przed jej wypłatą. Ustawy o tych świadczeniach wyłączają art. 136, więc niewypłacona trzynastka lub czternastka nie przechodzi na Rodzinę jako świadczenie niezrealizowane.

Co dzieje się z dodatkiem pielęgnacyjnym po śmierci?

Dodatek pielęgnacyjny jest wypłacany razem z emeryturą i dzieli jej los: należy się za miesiąc śmierci, nie należy się za kolejne. Jeżeli emerytura za miesiąc śmierci nie została wypłacona, dodatek wchodzi do świadczenia niezrealizowanego.

Czy w KRUS obowiązują te same zasady?

Tak. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników odsyła w sprawach wypłaty i zwrotu świadczeń do przepisów emerytalnych. Wniosek o niezrealizowane świadczenie składa się w KRUS na formularzu KRUS SR-45B.

Źródła

Beata GabrysiakWspółwłaściciel Zakładu Pogrzebowego Kalla w Warszawie

Beata Gabrysiak od ponad 21 lat pracuje w rodzinnej firmie pogrzebowej, którą prowadzi razem z mężem. Branża funeralna jest wymagająca i odpowiedzialna, dlatego w swojej pracy stawia przede wszystkim na empatię, dyskrecję oraz wysoki poziom kultury osobistej. Na co dzień zajmuje się bezpośrednim kontaktem z rodzinami, pomaga w organizacji formalności, wystawianiu dokumentów oraz w wyborze odpowiednich akcesoriów funeralnych. Wieloletnie doświadczenie sprawia, że potrafi z dużym spokojem i zrozumieniem wspierać osoby przeżywające trudne chwile po stracie bliskiej osoby. Jest osobą dobrze zorganizowaną, odpowiedzialną i odporną na stres, co w tej branży ma szczególne znaczenie. Na blogu dzieli się wiedzą i praktycznym doświadczeniem, pomagając zrozumieć kwestie związane z organizacją pogrzebu i formalnościami.

Emerytura po śmierci emeryta – co z wypłatą za miesiąc śmierci i kiedy trzeba ją zwrócić w 2027