Ostatnie namaszczenie, czyli według dzisiejszej nazwy sakrament namaszczenia chorych, nie jest zarezerwowane na ostatnie minuty życia – Kościół zachęca, by przyjąć go już wtedy, gdy ciężka choroba lub starość zaczynają zagrażać życiu. Księdza do umierającego wzywa się przez parafię zamieszkania albo, w szpitalu i hospicjum, przez kapelana. Sakramentu udziela wyłącznie kapłan, a za jego udzielenie nie wolno żądać zapłaty. Osobie, która już zmarła, namaszczenia się nie udziela – kapłan modli się wtedy za Zmarłego. Poniżej znajdziecie Państwo wyjaśnienie, kiedy wezwać księdza, jak przebiega sakrament, co przygotować w domu, czym jest wiatyk oraz co przewidują w tej sprawie przepisy kościelne, a co jest jedynie praktyką parafii.
Czego się dowiesz w tym artykule?
W skrócie:
- “Ostatnie namaszczenie” to dawna nazwa. Dziś Kościół mówi o sakramencie namaszczenia chorych i podkreśla, że nie jest on przeznaczony tylko dla umierających. Odpowiednia pora to moment, gdy wiernemu zaczyna grozić niebezpieczeństwo śmierci z powodu choroby lub starości (KKK 1514, kan. 1004).
- Nie trzeba czekać do ostatniej chwili. Sakrament można przyjąć przed poważną operacją, w podeszłym wieku, gdy siły wyraźnie słabną, a także powtórzyć, gdy choroba się pogłębia.
- Księdza wzywa się przez parafię albo kapelana. W domu – przez parafię, na terenie której mieszka Chory. W szpitalu, hospicjum i domu opieki – zwykle przez kapelana placówki lub personel.
- Za sakrament się nie płaci. Kodeks Prawa Kanonicznego zabrania szafarzowi żądania czegokolwiek za udzielanie sakramentów poza ofiarami ustalonymi przez władzę kościelną, a ubodzy nie mogą zostać pozbawieni sakramentów z powodu ubóstwa (kan. 848).
- Po śmierci namaszczenia się nie udziela. Kapłan wezwany do osoby, która już zmarła, modli się za nią. Jeżeli jednak jest wątpliwość, czy śmierć rzeczywiście nastąpiła, sakramentu udziela się warunkowo.
- Wiatyk to ostatnia Komunia. Osobom kończącym ziemskie życie Kościół ofiaruje, poza namaszczeniem, Eucharystię jako wiatyk. Spowiedź, namaszczenie i wiatyk nazywa się sakramentami, które “przygotowują do Ojczyzny” (KKK 1525).
Czym jest namaszczenie chorych i skąd nazwa “ostatnie namaszczenie”
Namaszczenie chorych to jeden z siedmiu sakramentów Kościoła katolickiego. Kodeks Prawa Kanonicznego opisuje go jako sakrament, przez który Kościół powierza wiernych niebezpiecznie chorych Chrystusowi cierpiącemu i uwielbionemu, aby ich podtrzymał i zbawił. Udziela się go przez namaszczenie olejem i wypowiedzenie słów przepisanych w księgach liturgicznych (kan. 998).
Przez wieki sakrament ten przyjmowano niemal wyłącznie w chwili konania, stąd utrwalone w języku określenie “ostatnie namaszczenie”. Katechizm wyjaśnia, że w ciągu wieków namaszczenie było coraz częściej udzielane wyłącznie umierającym i z tego powodu otrzymało nazwę “ostatniego namaszczenia”, choć Kościół w liturgii nigdy nie przestał prosić o powrót chorego do zdrowia (KKK 1512). Zgodnie ze wskazaniami Soboru Watykańskiego II konstytucja apostolska z 30 listopada 1972 roku ustaliła obecny obrzęd (KKK 1513), a w użyciu jest nazwa “namaszczenie chorych”. Lepiej oddaje ona sens sakramentu: umocnienie człowieka ciężko chorego, a nie wyłącznie pożegnanie umierającego.
W rozmowach z Rodzinami obie nazwy padają zamiennie i nie ma w tym nic złego. Warto jednak wiedzieć, że gdy dzwonią Państwo do parafii z prośbą o “ostatnie namaszczenie”, ksiądz zrozumie, o co chodzi – a jednocześnie nie trzeba czekać, aż stan Chorego stanie się krytyczny.
Kiedy wezwać księdza do chorego
Najlepiej wtedy, gdy Chory jest jeszcze przytomny i może świadomie uczestniczyć w sakramencie. Katechizm mówi wprost, że namaszczenie chorych “nie jest sakramentem przeznaczonym tylko dla tych, którzy znajdują się w ostatecznym niebezpieczeństwie utraty życia”, a odpowiednia pora jest już wtedy, gdy wiernemu zaczyna grozić niebezpieczeństwo śmierci z powodu choroby lub starości (KKK 1514). Tak samo stanowi kan. 1004 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego.
Kodeks nakłada też wprost obowiązek na najbliższych: duszpasterze i bliscy chorego powinni troszczyć się, by chorzy byli umacniani tym sakramentem w odpowiednim czasie (kan. 1001). W praktyce oznacza to, że to zwykle Rodzina pierwsza zauważa, że nadszedł właściwy moment, i to ona dzwoni do parafii.
Przed operacją i w podeszłym wieku
Katechizm uznaje za stosowne przyjęcie sakramentu przed trudną operacją, a także przez osoby starsze, u których pogłębia się słabość (KKK 1515). Polskie wydanie obrzędów sakramentów chorych dopuszcza namaszczenie osób w podeszłym wieku, których siły opuszczają, nawet jeśli nie cierpią na konkretną ciężką chorobę. Nie trzeba więc czekać na diagnozę “stanu terminalnego”.
Chory nieprzytomny
Utrata przytomności nie zamyka drogi do sakramentu. Kodeks przewiduje, że należy go udzielić chorym, którzy – będąc przytomni na umyśle – przynajmniej pośrednio o niego prosili (kan. 1006). Obrzędy wyjaśniają, że sakramentu udziela się także osobom, które straciły przytomność lub używanie rozumu, jeżeli jest prawdopodobne, że jako wierzący prosiłyby o niego, gdyby były przytomne. Dlatego dla kapłana cenna jest informacja od Rodziny, jak Chory przeżywał wiarę i czy wyrażał taką wolę wcześniej.
Dzieci
Namaszczenia udziela się wiernym, którzy osiągnęli używanie rozumu (kan. 1004 § 1). Obrzędy dopuszczają namaszczenie dzieci, które osiągnęły taki poziom rozwoju, że sakrament może przynieść im pokrzepienie. Przy wątpliwości, czy chory osiągnął używanie rozumu, sakramentu należy udzielić (kan. 1005). W sytuacji dziecka ciężko chorego najlepiej porozmawiać z kapelanem szpitala dziecięcego lub z proboszczem.
Namaszczenie chorych, spowiedź, wiatyk – czym się różnią
W ostatnich dniach życia Kościół ofiaruje wierzącemu kilka różnych posług. W rozmowach często zlewają się one w jedno “ostatnie namaszczenie”, tymczasem każda ma inny sens.
| Posługa | Czym jest | Kiedy | Kto udziela |
| Sakrament pokuty (spowiedź) | Odpuszczenie grzechów po wyznaniu ich kapłanowi | Gdy Chory jest przytomny i może się wyspowiadać, zwykle przed namaszczeniem | Kapłan |
| Namaszczenie chorych | Namaszczenie olejem czoła i dłoni z modlitwą o umocnienie i uzdrowienie | Gdy choroba lub starość zaczynają zagrażać życiu, także przed operacją; można powtórzyć | Wyłącznie kapłan (biskup lub prezbiter) |
| Wiatyk | Komunia święta przyjmowana w obliczu śmierci, “na drogę” | Gdy życie dobiega końca, najlepiej gdy Chory może jeszcze przyjąć Komunię | Kapłan, a w razie potrzeby także inny upoważniony szafarz Komunii |
| Modlitwa przy Zmarłym | Modlitwa za Osobę Zmarłą o przebaczenie grzechów i przyjęcie do Królestwa | Po śmierci | Kapłan, ale modlić się może każdy z Bliskich |
Katechizm ujmuje to tak: pokuta, namaszczenie chorych i Eucharystia jako wiatyk, gdy życie chrześcijańskie osiąga swój kres, są “sakramentami, które przygotowują do Ojczyzny” (KKK 1525). Gdy okoliczności na to pozwalają, namaszczenie poprzedza spowiedź, a po nim następuje Komunia (KKK 1517).
Jak wezwać księdza do umierającego
Prawo i obowiązek udzielania namaszczenia mają kapłani, którym powierzono duszpasterstwo danych wiernych – przede wszystkim proboszcz i wikariusze parafii. Z uzasadnionej przyczyny może go udzielić także każdy inny kapłan (kan. 1003 § 2). W praktyce droga zależy od tego, gdzie przebywa Chory.
Chory w domu
Należy skontaktować się z parafią, na terenie której mieszka Chory. Numer telefonu kancelarii parafialnej znajdą Państwo na stronie internetowej parafii albo w gablocie przy kościele. Część parafii w Warszawie podaje także numer dyżurny lub telefon do księdza dyżurnego na wypadek nagłych sytuacji poza godzinami kancelarii. Jeżeli nie wiedzą Państwo, do której parafii należy adres, informację można uzyskać na stronie archidiecezji albo po prostu dzwoniąc do najbliższego kościoła.
Dzwoniąc, warto od razu podać: imię i nazwisko Chorego, dokładny adres z numerem mieszkania i piętrem, stan Chorego (czy jest przytomny, czy może przyjąć Komunię), a także numer telefonu osoby, która otworzy drzwi.
Chory w szpitalu
Większość szpitali ma kapelana, a informacja o kaplicy i sposobie kontaktu z duszpasterzem jest zwykle wywieszona na oddziale lub dostępna u pielęgniarki dyżurnej. To nie jest kwestia dobrej woli placówki. Ustawa o prawach pacjenta przyznaje pacjentowi szpitala prawo do opieki duszpasterskiej (art. 36), a w sytuacji pogorszenia się stanu zdrowia lub zagrożenia życia szpital jest obowiązany umożliwić mu kontakt z duchownym jego wyznania (art. 37). Koszty tej opieki ponosi placówka (art. 38). Warto poprosić personel o przekazanie prośby albo zadzwonić bezpośrednio na podany numer. O sytuacji, gdy śmierć następuje w szpitalu, piszemy szerzej we wpisie co zrobić, gdy śmierć nastąpiła w szpitalu.
Chory w hospicjum lub domu opieki
Hospicja i domy opieki zwykle współpracują z określonym kapłanem lub parafią i regularnie zapewniają posługę sakramentalną. Najprościej zapytać koordynatora lub pielęgniarkę, jak zgłosić prośbę o sakrament. Dalsze kroki po śmierci w takiej placówce opisujemy we wpisie co zrobić, gdy śmierć nastąpi w hospicjum czy innej placówce medycznej.
W nocy, w niedzielę i w święta
Wezwanie księdza do umierającego nie jest sprawą, którą odkłada się do rana. Duszpasterze traktują takie prośby priorytetowo, a wiele parafii ma ustalone dyżury. Jeżeli w swojej parafii nie mogą się Państwo dodzwonić, warto spróbować w sąsiedniej parafii lub w najbliższym klasztorze – każdy kapłan może nosić ze sobą olej poświęcony, by w razie konieczności udzielić sakramentu (kan. 1003 § 3).
Jak przebiega sakrament namaszczenia chorych
Obrzęd jest krótki i spokojny, zwykle trwa kilkanaście minut. Jego istotą jest namaszczenie czoła i dłoni chorego poświęconym olejem z jednoczesną modlitwą kapłana (KKK 1513, KKK 1531). W obrządku rzymskim kapłan wypowiada słowa: “Przez to święte namaszczenie niech Pan w swoim nieskończonym miłosierdziu wspomoże ciebie łaską Ducha Świętego. Pan, który odpuszcza ci grzechy, niech cię wybawi i łaskawie podźwignie”.
W typowej sytuacji domowej przebieg wygląda następująco:
- Powitanie i pokropienie wodą święconą. Kapłan pozdrawia Chorego i obecnych.
- Spowiedź, jeśli Chory może i chce się wyspowiadać. Na czas spowiedzi Rodzina na chwilę wychodzi z pokoju.
- Czytanie słowa Bożego i modlitwa. Najczęściej fragment Listu św. Jakuba: “Choruje kto wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła…”.
- Nałożenie rąk i namaszczenie. Kapłan w milczeniu nakłada ręce na głowę Chorego, a następnie namaszcza olejem jego czoło i dłonie. W razie konieczności wystarczy jedno namaszczenie na czole lub innej części ciała (kan. 1000 § 1).
- Komunia święta, jeżeli Chory może ją przyjąć – w obliczu śmierci jako wiatyk.
- Modlitwa Pańska i błogosławieństwo. Bliscy mogą modlić się razem z kapłanem.
Obecność Rodziny jest mile widziana. Katechizm podkreśla, że namaszczenie jest celebracją liturgiczną i wspólnotową, niezależnie od tego, czy odbywa się w domu, w szpitalu, czy w kościele (KKK 1517). Dla wielu Rodzin wspólna modlitwa przy łóżku Chorego staje się jednym z najważniejszych wspomnień z tego czasu.
Co przygotować w domu przed przyjściem księdza
Przepisy kościelne nie określają, co dokładnie trzeba przygotować w domu. Poniższa lista wynika z utrwalonego zwyczaju i z tego, o co proszą parafie – nie jest warunkiem udzielenia sakramentu. Jeżeli czegoś zabraknie, kapłan i tak udzieli namaszczenia.
- Stolik przykryty białym obrusem lub serwetką, ustawiony blisko łóżka.
- Krzyż i dwie świece, zapalone przed przyjściem kapłana.
- Naczynie z wodą święconą i, jeśli jest w domu, kropidło lub gałązka.
- Szklanka z przegotowaną wodą i łyżeczka – przydadzą się, gdy Chory ma trudność z przełknięciem Komunii.
- Kawałek waty lub chusteczka do otarcia oleju, choć kapłan zwykle przynosi własną.
- Spokój w pomieszczeniu – wyłączony telewizor i radio, uprzątnięta droga do łóżka.
Kapłan przynosi ze sobą olej chorych i Najświętszy Sakrament. Zwyczajowo osoba z Rodziny wychodzi po niego przed dom lub czeka przy drzwiach. Przyjście z Najświętszym Sakramentem oznacza, że ksiądz po drodze zazwyczaj nie rozmawia – to nie oznaka chłodu, lecz wyraz szacunku dla Eucharystii.
Wiatyk – ostatnia Komunia na drogę
Słowo “wiatyk” pochodzi od łacińskiego viaticum, czyli zapas na drogę. Katechizm wyjaśnia, że tym, którzy kończą swoje ziemskie życie, Kościół poza namaszczeniem ofiaruje Eucharystię jako wiatyk, a jej przyjęcie w chwili przejścia do Ojca ma szczególne znaczenie i wagę (KKK 1524). Eucharystia powinna być zawsze ostatnim sakramentem ziemskiej pielgrzymki (KKK 1517).
Obrzędy podkreślają, że duszpasterze powinni czuwać, by nie odkładano udzielania wiatyku. To ważna praktyczna wskazówka dla Rodziny: jeżeli Chory jeszcze może przełknąć Komunię, warto nie czekać. W ostatniej fazie choroby bywa to już niemożliwe, a wtedy pozostaje sam sakrament namaszczenia i modlitwa.
Ile razy można przyjąć namaszczenie chorych i jak długo jest “ważne”
Namaszczenie chorych nie ma terminu ważności, który trzeba odnawiać. Wolno je natomiast powtórzyć: jeśli chory po wyzdrowieniu znowu ciężko zachoruje albo jeśli w czasie tej samej choroby niebezpieczeństwo stanie się poważniejsze (kan. 1004 § 2). Katechizm dodaje, że za każdym razem, gdy chrześcijanin zostaje dotknięty ciężką chorobą, może otrzymać święte namaszczenie, także wtedy, gdy już raz je przyjął i nastąpiło nasilenie choroby (KKK 1529).
W praktyce oznacza to, że Chory namaszczony kilka miesięcy wcześniej, u którego stan wyraźnie się pogorszył, może przyjąć sakrament ponownie. Nie ma też przeszkód, by ten sam Chory przyjął namaszczenie przed operacją, a później w ostatnich dniach życia. Decyzję podejmuje kapłan po rozmowie z Chorym lub Rodziną.
Czy namaszczenie chorych odpuszcza grzechy
Tak, choć nie jest to jego jedyny ani główny cel. Katechizm wymienia wśród skutków sakramentu przebaczenie grzechów, jeśli chory nie mógł go otrzymać przez sakrament pokuty (KKK 1532), i przywołuje słowa Listu św. Jakuba: “jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone” (KKK 1520).
Dlatego jeżeli Chory jest przytomny i może się wyspowiadać, kapłan zwykle najpierw udziela sakramentu pokuty. Gdy spowiedź nie jest już możliwa – na przykład z powodu utraty przytomności – namaszczenie obejmuje także tę sferę. Pozostałe skutki, które wymienia Katechizm, to zjednoczenie chorego z męką Chrystusa, umocnienie, pokój i odwaga w znoszeniu cierpienia, powrót do zdrowia, jeśli służy to dobru duchowemu, oraz przygotowanie na przejście do życia wiecznego (KKK 1532).
Czy płaci się za ostatnie namaszczenie
Nie. Kan. 848 Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowi, że poza ofiarami ustalonymi przez kompetentną władzę szafarz nie powinien niczego żądać za udzielanie sakramentów, a ubodzy nie mogą zostać pozbawieni pomocy sakramentów z powodu ubóstwa. Za namaszczenie chorych nie obowiązuje żaden cennik.
Rodziny czasem z wdzięczności składają dobrowolną ofiarę na parafię, ale nie jest to warunek ani oczekiwana “opłata”. Jeżeli ktokolwiek uzależnia przyjście do umierającego od zapłaty, jest to sprzeczne z prawem kościelnym i można to zgłosić w kurii. Inną sprawą są ofiary związane z pogrzebem i Mszą świętą żałobną, o których piszemy we wpisie o Mszy pogrzebowej.
Czy można udzielić namaszczenia po śmierci
Nie, jeżeli śmierć jest pewna. Obrzędy sakramentów chorych stanowią: “Kapłan wezwany do chorego, który już umarł, niech błaga Boga, aby go uwolnił od grzechów i przyjął litościwie do swego Królestwa; namaszczenia natomiast niech nie udziela”. Sakramenty są dla żyjących.
Jest jednak ważny wyjątek. Kodeks nakazuje udzielić sakramentu, gdy istnieje wątpliwość, czy chory rzeczywiście już umarł (kan. 1005). Obrzędy mówią wtedy o udzieleniu namaszczenia warunkowo. Dlatego jeśli bliska osoba właśnie odeszła albo nie mają Państwo pewności, czy jeszcze żyje, warto mimo wszystko wezwać kapłana – przyjdzie i albo udzieli sakramentu warunkowo, albo pomodli się przy Zmarłym. Dla wielu Rodzin taka modlitwa jest ogromnym wsparciem w pierwszych godzinach po śmierci.
Jeżeli śmierć nastąpiła w domu, równolegle trzeba wezwać lekarza, który stwierdzi zgon i wystawi kartę zgonu. Kolejność kroków opisujemy we wpisie co zrobić, gdy śmierć nastąpi w domu.
Kiedy kapłan nie udzieli namaszczenia
Kodeks wymienia jedną sytuację wyraźnie: nie wolno udzielać namaszczenia chorych tym, którzy uparcie trwają w jawnym grzechu ciężkim (kan. 1007). Przepis dotyczy postawy wyrażonej świadomie i publicznie, a nie samego trudnego życiorysu. W praktyce duszpasterskiej kapłani rozstrzygają wątpliwości na korzyść chorego, a każda szczera prośba o sakrament jest dla nich istotna.
Sakramentu nie udziela się też osobie, która wyraźnie by sobie tego nie życzyła. Wola Chorego jest tu najważniejsza – także wtedy, gdy Rodzina ma inne przekonania. Jeżeli bliska osoba była niewierząca, pożegnanie może mieć inny charakter, o czym piszemy we wpisie co to znaczy, że pogrzeb ma charakter świecki.
A jeśli Chory jest innego wyznania
Namaszczenie chorych znają także inne Kościoły chrześcijańskie, zwłaszcza prawosławny, w którym sakrament ten nazywa się sakramentem olejów świętych. W takim przypadku właściwe jest wezwanie duchownego własnego Kościoła. Zwyczaje prawosławne związane z końcem życia i pogrzebem opisujemy we wpisie o tym, jak wygląda pogrzeb w religii prawosławnej.
Jak rozmawiać z Chorym o przyjęciu sakramentu
Dla wielu osób słowa “ostatnie namaszczenie” brzmią jak wyrok, dlatego Rodziny obawiają się tej rozmowy. Pomaga kilka prostych zasad:
- Używajcie nazwy “sakrament chorych”. Lepiej oddaje sens i nie budzi skojarzeń z ostatnią chwilą.
- Mówcie o umocnieniu, nie o pożegnaniu. Katechizm wymienia jako pierwszą łaskę sakramentu umocnienie, pokój i odwagę (KKK 1520).
- Zaproponujcie, nie naciskajcie. Decyzja należy do Chorego, dopóki może ją wyrazić.
- Nie odkładajcie rozmowy. Najtrudniejsza sytuacja to ta, w której Chory traci przytomność, zanim ktokolwiek zapytał go o zdanie.
Rozmowa o sakramencie często otwiera też szerszą rozmowę o ostatniej woli – o formie pogrzebu, miejscu pochówku czy sprawach majątkowych. Pomocne mogą być nasze wpisy o tym, jak przygotować się na ewentualną śmierć, oraz o tym, jak napisać testament. Wiele osób chce też porozmawiać o kremacji – stanowisko Kościoła wyjaśniamy we wpisie kremacja ciała a Kościół katolicki.
Co dzieje się po śmierci bliskiej osoby
Gdy nastąpi śmierć, sprawy duchowe i formalne zaczynają biec równolegle. Lekarz stwierdza zgon i wystawia kartę zgonu, na podstawie której urząd stanu cywilnego rejestruje zgon. Rodzina wybiera zakład pogrzebowy, który przewozi Osobę Zmarłą i pomaga w organizacji ceremonii. Pełną listę kroków znajdą Państwo w poradniku co zrobić po śmierci bliskiej osoby.
Jeżeli Zmarły przyjął przed śmiercią sakramenty, warto powiedzieć o tym księdzu, z którym ustalają Państwo pogrzeb – dla wielu kapłanów to ważna informacja przy przygotowaniu homilii. Bliscy często pytają też, w czym pochować Zmarłego i czy można włożyć do trumny różaniec lub obrazek. Podpowiadamy to we wpisie o tym, jak przygotować ubranie dla Osoby Zmarłej.
Czas tuż po śmierci to także początek żałoby, której przebieg u każdego wygląda inaczej. Piszemy o niej we wpisie żałoba – czym jest i co warto wiedzieć o tym procesie.
Co w tej sytuacji robi zakład pogrzebowy
Wezwanie kapłana do Chorego to sprawa między Rodziną a parafią lub kapelanem – zakład pogrzebowy w niej nie pośredniczy. Nasza rola zaczyna się po śmierci. Wtedy możemy zdjąć z Państwa większość obowiązków:
- Przewiezienie Osoby Zmarłej z domu, szpitala lub hospicjum do chłodni, o każdej porze dnia i nocy.
- Formalności w urzędzie stanu cywilnego – rejestrację zgonu i odbiór odpisów aktu zgonu.
- Ustalenia z parafią w sprawie Mszy pogrzebowej – w wielu przypadkach to my kontaktujemy się z kancelarią parafialną. Zakres tej pomocy zależy od parafii, co opisujemy we wpisie czy zakład pogrzebowy załatwia księdza.
- Przygotowanie Zmarłego do pożegnania – ubranie, ułożenie w trumnie, pożegnanie przy trumnie. O zwyczajach pisaliśmy we wpisie o tym, jak pożegnać Zmarłego przy trumnie.
Działamy w Warszawie całodobowo. Jeżeli bliska osoba właśnie odeszła, prosimy o telefon – powiemy, co zrobić w pierwszej kolejności.
Stan prawny na październik 2026
Sakrament namaszczenia chorych reguluje prawo kościelne. Prawo państwowe dotyczy jedynie dostępu do duchownego w szpitalu. Opisane wyżej zasady wynikają z następujących źródeł:
- Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. – kan. 998-1007 (namaszczenie chorych: istota sakramentu, szafarz, czas udzielania, możliwość powtórzenia, chorzy nieprzytomni, przypadki wątpliwe, wykluczenie) oraz kan. 848 (zakaz żądania zapłaty za sakramenty);
- Katechizmu Kościoła Katolickiego – pkt 1499-1532, w szczególności 1513 (forma sakramentu), 1514-1515 (kiedy przyjąć, możliwość powtórzenia, przed operacją, w starości), 1516 (szafarz), 1517 (przebieg, wiatyk), 1520 i 1532 (skutki), 1524-1525 (wiatyk);
- księgi liturgicznej “Sakramenty chorych. Obrzędy i duszpasterstwo”, wydania polskiego, w szczególności wprowadzenie teologiczne i pastoralne (namaszczenie osób starszych i przed operacją, chorzy nieprzytomni, dzieci, zakaz namaszczania osób zmarłych i udzielanie sakramentu warunkowo w razie wątpliwości, wiatyk, obowiązek powiadomienia duszpasterza przez bliskich);
- ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 581 ze zm. (art. 36 – prawo do opieki duszpasterskiej, art. 37 – obowiązek umożliwienia kontaktu z duchownym w razie zagrożenia życia, art. 38 – koszty po stronie placówki).
Z przepisów kościelnych wynikają: kto i kiedy może przyjąć sakrament, kto go udziela, możliwość powtórzenia, zasady wobec osób zmarłych i nieprzytomnych oraz zakaz żądania zapłaty. Z praktyki parafialnej, a nie z przepisów, pochodzą natomiast: sposób przygotowania pokoju (stolik, krzyż, świece, woda), organizacja dyżurów kapłanów w parafiach i szpitalach oraz zwyczaj składania dobrowolnej ofiary. Te elementy mogą się różnić w zależności od parafii.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy wezwać księdza z ostatnim namaszczeniem?
Gdy ciężka choroba lub starość zaczynają zagrażać życiu, najlepiej gdy Chory jest jeszcze przytomny. Katechizm podkreśla, że sakrament nie jest przeznaczony tylko dla tych, którzy znajdują się w ostatecznym niebezpieczeństwie utraty życia. Można go przyjąć także przed poważną operacją.
Jak wezwać księdza do umierającego w domu?
Należy zadzwonić do parafii, na terenie której mieszka Chory, a poza godzinami kancelarii na numer dyżurny podany na stronie parafii. Warto podać imię i nazwisko Chorego, dokładny adres, jego stan oraz informację, czy może przyjąć Komunię.
Czym różni się namaszczenie chorych od ostatniego namaszczenia?
To ten sam sakrament. “Ostatnie namaszczenie” to nazwa dawna, utrwalona w czasach, gdy przyjmowano go niemal wyłącznie w chwili konania. Dziś Kościół używa nazwy “namaszczenie chorych” i zachęca, by przyjąć go wcześniej.
Ile razy można przyjąć namaszczenie chorych?
Wielokrotnie. Kodeks pozwala powtórzyć sakrament, gdy chory po wyzdrowieniu znowu ciężko zachoruje albo gdy w czasie tej samej choroby niebezpieczeństwo stanie się poważniejsze. Sakrament nie ma terminu ważności, który trzeba odnawiać.
Czy za ostatnie namaszczenie się płaci?
Nie. Kan. 848 Kodeksu Prawa Kanonicznego zabrania szafarzowi żądania czegokolwiek za udzielanie sakramentów poza ofiarami ustalonymi przez władzę kościelną, a ubodzy nie mogą być pozbawieni sakramentów z powodu ubóstwa. Rodzina może złożyć dobrowolną ofiarę, ale nie jest to warunek.
Czy można udzielić ostatniego namaszczenia po śmierci?
Nie, jeżeli śmierć jest pewna. Kapłan wezwany do osoby, która już zmarła, modli się za nią, ale namaszczenia nie udziela. Jeżeli jednak istnieje wątpliwość, czy śmierć rzeczywiście nastąpiła, sakramentu udziela się warunkowo.
Czy osoba nieprzytomna może przyjąć namaszczenie chorych?
Tak. Sakramentu udziela się także osobom, które straciły przytomność, jeżeli jest prawdopodobne, że jako wierzące prosiłyby o niego. Dla kapłana pomocna jest informacja od Rodziny o wierze i woli Chorego.
Czy namaszczenie chorych odpuszcza grzechy?
Tak, jeśli chory nie mógł uzyskać przebaczenia w sakramencie pokuty. Jeżeli Chory jest przytomny, kapłan zwykle najpierw go spowiada, a następnie udziela namaszczenia i Komunii jako wiatyku.
Co przygotować w domu na przyjście księdza do chorego?
Zwyczajowo stolik przykryty białym obrusem, krzyż, dwie zapalone świece, wodę święconą oraz szklankę wody z łyżeczką. To praktyka, a nie wymóg – jeśli czegoś zabraknie, kapłan i tak udzieli sakramentu.